बेपत्ता पारिएका व्यक्तिहरूको २३ बर्ष पछि बाध्यात्मक अन्तिम संस्कार
बेपत्ता पारिएका व्यक्तिहरूको २३ बर्ष पछि बाध्यात्मक अन्तिम संस्कार

होमेन्द्र थापा

बर्दियामा द्वन्द्वकालका समयमा वेपत्ता पारिएका नागरिकहरूका परिवारहरू आफ्ना आफन्तहरूको अवस्था अज्ञात रहेको लामो समय बितिसक्दा बाध्य भएर अन्तिम संस्कार गर्न थाल्नु भएको छ । सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक तथा कानुनी अन्योलका कारण पीडित परिवारहरू यस्तो कठोर निर्णय लिन बाध्य हुनु भएको हो । 

बारबर्दिया नगरपालिका वडा नम्बर ७ सोनपुरका टेटराम थारु, हरिराम थारु र जंगु थारुको उहाँहरूको परिवारले अन्तिम संस्कार गर्नु भएको छ । २०५९ साल साउन २४ गते राति नेपाली सेनाको रम्मापुरस्थित व्यारेकबाट आएको टोलीले टेटराम थारुलाई घरबाटै पक्राउ गरी लगेपछि उहाँ बेपत्ता हुनु भएको थियो । परिवारले २३ वर्षसम्म आशा राखे पनि कुनै जानकारी नपाएपछि २०८१ साल चैत्र २० गते टेटरामकी श्रीमती रामदुलारी थारुले आत्म सन्तुष्टिका लागि अन्तिम संस्कार गरिएको बताउनु भयो । 

त्यसैगरी, सोही स्थानका २४ वर्षीय हरिराम थारुको परिवारले पनि २०८१ साल चैत्र १२ गते अन्तिम संस्कार गरेको छ । उहाँलाई पनि सोही व्यारेकबाट सेनाको टोलीले पक्राउ गरेको थियो । सेनाले शौचालयमा थुनेर राखेको बताए पनि पछि उहाँको अवस्था अज्ञात भयो । पीडित परिवारका अनुसार हरिराम थारुको काजकिरिया नगर्दा परिवारका सदस्यहरू बिरामी हुन थालेको कारण बाध्य भएर अन्तिम संस्कार गरिएको हो ।

सोनपुरकै जंगु थारुको परिवारले २०८१ साल चैत्र १५ गते अन्तिम संस्कार गरेको छ । श्रीमान् फर्कने आशामा रहे पनि मृत्युदर्ता नहुँदा परिवारले कानुनी रूपमा धेरै समस्याहरू झेल्नुपरेकोले अन्तिम संस्कार गर्न बाध्य भएको जंगुकी श्रीमती फिरिया थारुले बताउनु भयो । २०५९ साल साउन २६ गते राति जंगु थारु, रामभरोसे थारु, जगतराम थारु र जगना थारुलाई सेनाको ५० जना रहेको समूहले घरबाटै कब्जामा लिएर वेपत्ता बनाएको थियो । 

बर्दिया द्वन्द्वकालका समयमा सबैभन्दा बढी नागरिक बेपत्ता पारिएको जिल्ला हो । विस्तृत शान्ति सम्झौतामा दुई महिनाभित्र बेपत्ताहरूको अवस्था सार्वजनिक गरिने उल्लेख भए पनि १८ वर्ष बितिसक्दा पनि सत्यतथ्य बाहिर आउन सकेको छैन । द्वन्द्वपीडित परिवारका दिनेश चौधरीका अनुसार सरकारले ढिलो निर्णय गर्ने र समाजका परम्परागत मान्यताका कारण पनि अन्तिम संस्कार गर्न बाध्य हुनुपरेको हो ।

दुई वर्षका लागि गठन गरिएको बेपत्ता छानबिन आयोगप्रति पीडित परिवारहरूले ठूलो आशा राख्नु भएको थियो । तर, राजनीतिक असहमतिका कारण अहिलेसम्म सत्यतथ्य सार्वजनिक हुन सकेको छैन । द्वन्द्वपीडित समिति बर्दियाका अध्यक्ष भागीराम चौधरीका अनुसार बर्दियामा मात्रै करिब ५० बढी परिवारले आफ्ना वेपत्ता आफन्तहरूको अन्तिम संस्कार गरिसकेका छन् । 

बेपत्ता भएका व्यक्तिहरूको सत्यतथ्य अझै पनि सार्वजनिक हुन बाँकी छ । पीडित परिवारहरू आफ्नो दैनिकी चलाउन संघर्षरत हुनुहुन्छ । यो केवल बर्दियाको कथा मात्र होइन, नेपालभरिका नागरिकहरूको साझा पीडा हो ।